diolch¹1963

diolch¹, diolwch¹

[bôn y f. diolchaf: diolch², diolwch²]

eg. ll. -au, diolychau.

Datganiad i gydnabod neu werthfawrogi rhyw fudd (cymwynas, ffafr, &c.) a dderbyniwyd; taliad diolch (yn arbennig i Dduw); teimlad diolchgar, parodrwydd calon i gydnabod cymwynas, &c. (ac yn goeglyd, anghymwynas, &c.); achos diolch:

thanks; thanksgiving; thankfulness, gratitude (sometimes ironical); cause for thankfulness.

13g. BD 86, pan rodes Kuhelyn … llawer o diolycheu idav.

14g. WM 34_28-30, Diolwch ac elwissen o ellwg riannon or poen.

c. 1400 R 1152₅, Son eglylyon a glyw dynyon a diolcheu.

c. 1400 RB ii. 244, llawer o diolcheu.

1551 W. Salesbury: KLl lxxxva, doethineb a diolcheu … a vo yn en Deo.

1567 LlGG 139a, Diolwch gwragedd yn ol escor plant.

1588 Salm c. 4, Ewch iw byrth ef â diolch.

1632 D, diolch, gratiarum actio.

1672 J. Langford: HDdD 479, Diolwch ar ôl derbyn y Cymmun.

1701 E. Wynne: RBS 208, Ynghanol dy Erfynion taro ddiolch i mewn.

1756 G. Owen: L 173, diolch mawr am eich cymdeithas.

Fel a. Diolchgar:

thankful.

Ar lafar yn y Gogledd, ‘’Dydw’i ddim gronyn diolchach i chi am ych hen weniaith’.

Cfn.:

diolch byth!: thank heaven!; hurrah! (lit. thanks forever).

Ar lafar yn gyff.

diolch i Dduw!, diolch i’r Mawredd, diolch i’r nefoedd!: thank God!, thank heavens!

Ar lafar yn gyff.

heb ddiolch (i, iddo): no thanks (to him), in spite of (him), against (his) wish or will, without cause or reason to thank (him), whether he will or no.

1567 TN 372b.

1595 M. Kyffin: DFf [13].

1632 D d.g. invitus.

1722 Llst 189, heb ddiolch iddo, whether he will or no, spight of.

1797 E. Charles: EC 10.

1798 W. Richards: CC 46.

heb yn ddiolch: = heb ddiolch (i).

16g. (LlEG) Mos 158 134a, 140b, 358a.