gwthiaf1975gwthiaf, gythiaf: gwthio, gythio
[bf. o’r e. gwth]
ba.
a Symud neu yrru (peth) ymlaen drwy roddi grym neu bwysau y tu ôl iddo, rhoddi hergwd (i), hwpo, cilgwthio, gyrru (cleddyf, cyllell, &c.) i’r cnawd, &c., gyrru allan, bwrw allan; gwasgu ar, dirio, argymell, gorfodi; cicio, taro; lansio:
to push, shove, jostle, hustle, thrust, drive out, cast out; urge, press, instil, force; kick, strike; launch.
14g. LlB 116, pan ythyer yn y gorwed (quando calce pulsatur).
14g. GDG 205, Gythier efo gwthr afanc, / Dros y bwrdd ar draws y banc.
14-15g. IGE² 200, I bob gwaith, i bob gwthiaw, / I bob aer drom bybyr draw.
c. 1400 RC xxxiii. 193, y gwthyawd un or meibion ef [Iesu] yny dyrr yr ysten.
id. 246.
c. 1400 (SG) HMSS i. 118, govyn idi pa amser oed hwnw idi y dyfot y wthyaw drysseu.
id. 426.
1547 WS, Gwthio Thrust.
1551 W. Salesbury: KLl lvb, Gwthia ir dyfndwr.
1567 LlGG (Sall) 67a, Gwthiest vi yn ddirvawr.
16g. (1763) W. Salesbury: LlM 105.
1588 Ecs x. 11, hwynt a wthiwyd o wydd Pharao.
1588 2 Sam xviii. 14, efe a gymmerth dair o biccelau … ac ai gwthiodd yng-halon Absalom.
1588 Job xviii. 18, Efe a wthîr allan o oleuni i dywyllwch.
1588 Ecclus xiii. 24, pan syrthîo y tlawd ei gyfeillion ai gwthiant ef.
1604-7 TW (Pen 228) d.g. adposco, violatus.
1632 D, gwthio, pellere, pulsare.
id. d.g. adigo, ago, compello, transigo.
1661 E. Lewis: Drex 154, Dau eraill … a’i brathasant trwy ei gefn, gan wthio eu cleddyfau â’i dwylaw.
1703 E. Wynne: BC 134, os câfinneu wrth bregethu … wthio un [cyngor] o’m heiddo fy hun.
1722 Llst 189, gwthio, to push, thrust, force, set forward, drive.
1725-6 Madd Ed 197, nis gall efe [y diafol] … wthio ein Hewyllysiau.
1775 W d.g. to justle, to launch a ship.
1795 R. Crusoe 17.
1798 WR d.g. launch, shove.
1800 P.
Ar lafar yng ngogledd Cered. gwffio; yn y Gogledd gwthio, gwrthio, WVBD 168.
b Torri tywarchen yn denau oddi ar wyneb y tir â haearn gwthio, digroeni, didonni, betingo, plowo:
to pare (land), burn-beat.
1834.
Ar lafar yn gyff. yn y Gogledd, ‘gwthio a llosgi tir’, ‘gwthio ffridd, mynydd, &c.’.
Amr.:
hwthio [cf. hordd am gordd, B xxvi. 34].
1707 AB 287c, hwthio d.g. to thrust.
18g. Beirdd y Berwyn 30.
1789 Twm o’r Nant: TChB 15.
1798 Gw. Mechain: D 15.
Ar lafar yn gyff., WVBD 168.
Clywir hefyd y ff. pwthio, ?dan ddyl. y S. push.
Cfn.:
gwthio ar: to force upon (one), impose on (one).
1655 WL: DP 273.
1667 C. Edwards: FfDd 73.
1672 J. Langford: HDdD 323.
1778 W d.g. to obtrude [force, or thrust] on or upon.
gwthio i’r dwfn: to launch into the deep, study a matter profoundly.
gwthio’r cwch i’r dŵr, gw. cwch.
gwthio i lawr corn gwddf (un): to ram down one’s throat, impose or force upon (one) unwillingly.
gwthio llong (i’r môr): to launch a ship.
1704 E. Samuel: BA 10.
1775 W d.g. to launch a ship.
gwthio ei big (fy mhig, &c.) i mewn i: to poke one’s nose into.
Am aradr wthio, haearn gwthio, gw. aradr (At.), haearn.